Gotisch: Definitie, Oorsprong, Illustratie
Een stroming die zich kenmerkt door haar verschil, het woord gotisch van het Latijnse gothicus verwees oorspronkelijk naar een groep Germaanse volkeren uit de oudheid en vroege middeleeuwen: de Goten. Met een specifieke betekenis komt deze subcultuur tot uiting in meerdere domeinen.
In het vervolg van dit exclusieve artikel geven we je meer details over de definitie, oorsprong en belangrijkste uitingsvormen van de gotiek ♱☾
Definitie en oorsprong van de gotiek
Als een kunstvorm die bloeide in Europa van de 12e eeuw tot de renaissance, wordt het woord gotiek vaak geassocieerd met de Goten en de volken die hen opvolgden. Ontstaan in Île-de-France tussen de 12e en 15e eeuw onder de naam opus francigenum, was de benaming “gotisch” oorspronkelijk denigrerend bedoeld.
Verwijzend naar de Goten, een barbaarse stam die in de Germaanse bossen leefde, werd de term bedacht en gebruikt door renaissancearchitecten in Italië. Zij beschouwden gotische bouwwerken vooral de imposante kathedralen als primitieve hutten die niet overeenkwamen met de Grieks-Romeinse esthetiek.
In de middeleeuwen groeide de handel sterk. Kooplieden en burgers wilden hun stadsrijkdom tentoonstellen. Vanuit deze drang om indruk te maken begon men in de 12e eeuw enorme kathedralen te bouwen. Ze werden steeds hoger en kregen bredere middenschippen.
De term “gotisch” werd pas in de renaissance op deze kunst toegepast. De geleerden uit die tijd waardeerden de klassieke kunst uit de oudheid en kleinden de middeleeuwse periode neer. Om hun negatieve kijk op de middeleeuwen uit te drukken, kozen ze een naam die verwees naar een barbaars volk: de Goten. Toch moet gezegd worden dat de gotische kunst géén verband houdt met de cultuur van de Goten (Visigoten, Ostrogoten).
De belangrijkste expressiedomeinen van de gotiek
De gotische stijl komt tot uiting in verschillende domeinen: het schrift, de kunst, de architectuur, de literatuur en zelfs in de gotische subcultuur. Ontdek hieronder alvast al onze producten in gotische steampunkstijl:
Gotisch schrift
Het gotisch schrift is een vorm van het Latijnse alfabet die gebruikelijk was aan het einde van de middeleeuwen. Ontstaan in Noord-Europa in de 11e eeuw en verspreid over het hele continent, kwam het voort uit de karolingische minuskel. De ronde vormen van die voorganger werden geleidelijk hoekig en rechtlijnig.
Ruimtebesparing was ongetwijfeld een van de hoofdredenen voor de opkomst van deze stijl. De letters zijn dichter op elkaar geschreven dan bij andere schriftvormen, met dikke lijnen boven en onder. Ook de regelafstand is kleiner.
Toch is het succes van het gotisch schrift vooral te danken aan esthetische overwegingen. Het is opvallend hoe de vormen van het schrift lijken op de gotische architectuur (zoals de spitsbogen) die toen erg populair was.
Er bestaan verschillende soorten gotisch schrift. De eerste vormen waren vrij afgerond, maar geleidelijk aan ontwikkelden zich de middeleeuwse gotische schriften. Ze worden gekenmerkt door een sterke scheiding en barokke, meer uitgewerkte schrijfwijzen. Hier zijn de verschillende soorten gotisch schrift:
- Gotische minuskel: Deze verscheen eerst in Noord-Frankrijk, Vlaanderen en later in Engeland in de 11e eeuw, en verspreidde zich vanaf de 12e eeuw naar Duitsland. Ze wordt gekenmerkt door de puntige en hoekige vorm van de letters. Ook zijn de letters hoger dan ze breed zijn en nauwer met elkaar verbonden.
- Textura (littera textura, littera formata of boekschrift): Ooit gebruikt voor universitaire en filosofische teksten, wordt dit beschouwd als het ultieme middeleeuwse schrift.
- Rotunda, ook wel semigotica genoemd, is een vorm met meer afgeronde letters.
- Notula, ook bekend als gotische cursief, wordt gekenmerkt door een directe verbinding tussen de letters.
- Salaud: Een gemengde vorm tussen textura en cursief schrift.
- Schwabacher: Een variant van de Salaud, makkelijker te lezen en te schrijven dan textura. Het was het schrift van de Reformatie.
- Fraktur: Een evolutie van Schwabacher en hét Duitse schrift bij uitstek. Het is een zwartlettertype met hoofdletters in C- of S-vorm. De linkerkant van de letters bestaat uit hoekige trekken, de rechterkant is gevormd met afgeronde bewegingen.
- Kurrentschrift: Een gotisch cursief schrift dat gebruikt werd in Duitstalige gebieden tot in de 19e eeuw en later.
- Sütterlinschrift: Regelmatiger dan Kurrentschrift, dit schrift werd onderwezen op Duitse scholen tot de Tweede Wereldoorlog.
- Offenbacher: Ontwikkeld in 1927 door Robert Koch, werd dit cursieve schrift na de oorlog gebruikt in Beierse scholen.
Gotische literatuur
Oorspronkelijk ontstaan uit poëzie, ontwikkelde de gotische literatuur al vroeg een ware fascinatie voor het verleden, met name voor de middeleeuwen. Horace Walpole wordt beschouwd als de pionier van de gotische roman met Het Kasteel van Otranto uit 1764. Terwijl Franse auteurs zich toewijden aan meer macabere thema’s, omarmen romantische Duitse dichters het genre op hun eigen manier.
Toch is het vooral in Engeland dat de gotische roman echt naam maakt. Dankzij schrijvers als Ann Radcliffe en Bram Stoker raakt de gotische literatuur nauw verweven met het horrorgenre. De gotische roman wordt gekenmerkt door een overvloed aan decoratieve elementen, stereotype personages en terugkerende verteltechnieken.
In dit soort romans vind je vaak angstaanjagende kastelen, maanloze nachten, verlaten kerkhoven, duistere landschappen en steegjes, dames in nood, en een overweldigende, woeste natuur.
De gotische beweging: filosofie, stijl en mode
De gotische beweging ontstond eind jaren ’70 als een culturele gemeenschap rond mode, esthetiek, muziek, literatuur, film en andere kunstvormen. Maar het is ook een manier van leven. Gotisch zijn is een culturele en sociale identiteit, en voor velen ook een persoonlijke zoektocht.
De filosofie binnen de gotische beweging
De gotische stroming is allereerst een filosofische beweging. Gotische mensen onderscheiden zich door hun unieke kijk op de wereld. Wat religie betreft zijn veel goths atheïstisch.
Er bestaan echter ook christelijke goths en zelfs satanistische goths. Maar gotisch word je niet van de ene dag op de andere je groeit erin naarmate je jezelf beter leert kennen.
Stijl en mode binnen de gotische wereld
De gotische stijl is rijker en diverser dan op het eerste gezicht lijkt. Goths combineren verschillende invloeden om hun eigen look te creëren. De overheersende kleuren zijn zwart, donkerpaars, bordeauxrood, enzovoort. Daarbij horen accessoires zoals vingerloze handschoenen, zwarte nagellak, donkere make-up, zilver- of fantasyjuwelen, korsetten en bustiers.
Ontdek onze PU-leren gothic jas dé look voor eigenzinnige mannen:
Oorspronkelijk voortgekomen uit de punkcultuur in de late jaren ’70, is de gotische look uitgegroeid tot een zelfstandige subcultuur. In de gothicwereld vind je uiteenlopende stijlen zoals romantische gothic, middeleeuwse gothic, gothic lolita, fetisjistisch, vampier gothic, Victoriaanse gothic, steampunk-gothic en meer.
Wil je je kleden als een stijlvolle Victoriaanse goth? Ontdek dan onze Victoriaanse gothic jurk:
Gotische mode draait om het combineren van uiterlijke kenmerken met de filosofie van de beweging. De belangrijkste materialen zijn zijde, fluweel, denim, leer en kant.
Goths maken hun outfit vaak af met excentrieke hoeden, leren of metalen halsbanden, en latex accessoires. Aan hun voeten dragen ze vaak legerkisten of laarzen met stevige, hoge hakken.
Dat was een volledig overzicht van de gothscene. We hopen dat dit artikel je heeft geholpen om deze unieke en fascinerende subcultuur beter te begrijpen.